Europa przygotowuje największą od lat zmianę w kolejowej łączności radiowej. Następca GSM-R — system FRMCS oparty na technologii 5G — przechodzi w 2026 roku z fazy projektowania do testów laboratoryjnych i przygotowań do prób na czynnych liniach. Pełna migracja ma być stopniowa, a jej główny horyzont wyznaczono na lata 2028–2035.
Od GSM-R do FRMCS
GSM-R od ponad dwóch dekad odpowiada za najważniejsze połączenia na europejskiej kolei: rozmowy maszynistów z dyspozytorami, komunikację alarmową oraz transmisję danych dla systemu ETCS. Problem polega na tym, że GSM-R wykorzystuje technologię 2G, która na rynku cywilnym szybko traci znaczenie.
FRMCS, czyli Future Railway Mobile Communication System, ma przejąć funkcje GSM-R i jednocześnie zaoferować znacznie większą przepustowość, mniejsze opóźnienia oraz obsługę nowych zastosowań. Chodzi między innymi o automatyczne prowadzenie pociągów ATO, komunikację z systemami pokładowymi, monitoring taboru i transmisję danych krytycznych dla bezpieczeństwa.
Nie będzie to jednak zwykła wymiana telefonów radiowych. FRMCS wymaga przebudowy sieci przytorowej, nowych urządzeń na lokomotywach i zespołach trakcyjnych, zmian w systemach dyspozytorskich oraz ponownej certyfikacji połączeń wykorzystywanych przez ETCS.
Rok 2026: laboratoria i specyfikacja
Najważniejszym europejskim przedsięwzięciem jest projekt FP2-MORANE-2, którego zadaniem jest sprawdzenie komponentów FRMCS w warunkach zbliżonych do rzeczywistej eksploatacji. Projekt rozpoczął się pod koniec 2024 roku i ma trwać do września 2027 roku.
W lipcu 2026 roku konsorcjum poinformowało o rozpoczęciu fazy badań laboratoryjnych. Od sierpnia do listopada prowadzone są testy oparte na jednolitym zestawie przypadków testowych dla urządzeń pokładowych i przytorowych. To pierwszy tak szeroki sprawdzian wieloproducentowego środowiska FRMCS.
Równolegle trwają prace nad ostateczną wersją standardu. W listopadzie 2026 roku planowane jest wydanie wersji V3p, przygotowanej jako etap pośredni przed finalnym zestawem wymagań.
Rok 2027: testy na liniach
Kolejny przełom ma nastąpić w 2027 roku. Zarządcy infrastruktury ADIF w Hiszpanii, DB InfraGO w Niemczech, ProRail w Niderlandach oraz Trafikverket w Szwecji przygotowują odcinki i zaplecze techniczne do prób terenowych.
Na torach mają zostać zweryfikowane między innymi:
- łączność głosowa i alarmowa;
- transmisja danych dla ETCS;
- współpraca urządzeń różnych producentów;
- działanie sieci przy dużych prędkościach;
- przełączanie między obszarami sieci;
- scenariusze transgraniczne;
- komunikacja z systemami ATO i TCMS.
W grudniu 2027 roku ma zostać dostarczony zatwierdzony przez ERA zestaw specyfikacji V3, określany jako pierwsza edycja FRMCS. Dopiero po osiągnięciu tego etapu operatorzy i zarządcy infrastruktury będą mogli planować wdrożenia na większą skalę z mniejszym ryzykiem technicznym.
Rok 2028: początek migracji
Rok 2028 jest wskazywany jako prawdopodobny początek regularnego wdrażania FRMCS. Nie oznacza to wyłączenia GSM-R. W pierwszej kolejności pojawią się odcinki pilotażowe, wdrożenia komercyjne oraz modernizacja taboru.
Najbardziej prawdopodobny będzie model dual-mode. Pociągi i infrastruktura będą przez pewien czas obsługiwały jednocześnie GSM-R oraz FRMCS. Dzięki temu pojazd wyposażony w nowe urządzenia będzie mógł poruszać się również po trasach, na których działa jeszcze starszy system.
Takie rozwiązanie jest konieczne, ponieważ europejska kolej nie może zostać przełączona jednym ruchem. Tabor przekracza granice, modernizacja odbywa się w różnym tempie, a każda zmiana systemu wykorzystywanego przez ETCS musi zostać sprawdzona i dopuszczona do eksploatacji.
Stopniowe wycofywanie GSM-R do 2035 roku
Wycofanie GSM-R należy rozumieć jako proces, a nie jedną datę dla całej Europy. Możliwy scenariusz wygląda następująco:
2026–2027: przygotowanie i walidacja
Trwają testy laboratoryjne, prace nad specyfikacją V3 oraz przygotowania linii i pojazdów do prób terenowych. GSM-R pozostaje podstawowym systemem operacyjnym.
2027–2028: pierwsze wdrożenia
Rozpoczynają się testy na czynnych liniach, a wybrane koleje mogą uruchamiać pierwsze usługi FRMCS w warunkach komercyjnych. GSM-R nadal zapewnia pełną obsługę większości ruchu.
2028–2030: rozwój sieci dual-mode
Zarządcy infrastruktury zaczynają modernizować kolejne odcinki, a operatorzy wyposażają następne serie pojazdów w urządzenia obsługujące oba standardy. Na nowych lub kompleksowo modernizowanych fragmentach infrastruktury FRMCS może być instalowany jako system docelowy.
2030–2033: ograniczanie GSM-R
Na trasach z pełnym pokryciem FRMCS i odpowiednio wyposażonym taborem mogą rozpocząć się wyłączenia GSM-R. Najpierw prawdopodobnie obejmą one pojedyncze odcinki, węzły lub obszary, w których migracja została zakończona. W innych miejscach oba systemy nadal będą działały równolegle.
2033–2035: finalizacja przejścia
Koleje będą dążyć do zakończenia migracji na głównych korytarzach i zapewnienia zgodności transgranicznej. Około 2035 roku GSM-R może zostać wyłączony na znacznej części sieci, ale niekoniecznie jednocześnie we wszystkich państwach.
Branża wskazuje również szerszy przedział 2035–2040 dla całkowitego końca życia GSM-R. Ostateczny termin będzie zależał od umów serwisowych, dostępności części zamiennych, modernizacji taboru oraz krajowych planów inwestycyjnych.
Niemcy, Francja i Luksemburg
W Niemczech Deutsche Bahn prowadzi testy kolejowej sieci 5G w paśmie 1900 MHz. Próby na liniach operacyjnych mają rozpocząć się od 2027 roku, a migracja jest planowana w perspektywie do 2035 roku.
Francja przygotowuje przejście w latach 2028–2035, z komercyjnym uruchamianiem FRMCS planowanym na kolejne lata tego okresu. W Luksemburgu operator infrastruktury CFL rozpoczął przygotowania wcześniej i planuje pierwsze komercyjne wykorzystanie usług krytycznej łączności w 2027 roku. Tamtejsza migracja ma odbywać się etapami, a pełne wyłączenie GSM-R nastąpi dopiero po okresie współistnienia obu systemów.
Te przykłady pokazują, że poszczególne państwa nie będą przechodzić na FRMCS według jednego kalendarza. Europa potrzebuje wspólnego standardu, ale jego wdrażanie będzie krajowe i odcinkowe.
Co to oznacza dla Polski?
Dla Polski najważniejsze będą trzy elementy: krajowy plan migracji, finansowanie modernizacji oraz wyposażenie pojazdów w urządzenia dual-mode. Sam fakt, że GSM-R działa obecnie poprawnie, nie rozwiązuje problemu przyszłości — producenci coraz ostrożniej podchodzą do rozwijania technologii 2G, a dostępność części i kompetencji serwisowych będzie z czasem malała.
Polska kolej będzie musiała przygotować się do migracji tak, aby pociągi jeżdżące do Niemiec, Czech, Słowacji czy innych państw mogły korzystać z właściwego systemu po przekroczeniu granicy. Szczególnie istotna będzie zgodność urządzeń pokładowych oraz płynne przełączanie między GSM-R i FRMCS.
To nie jest tylko wymiana radiotelefonów
FRMCS ma stać się cyfrową platformą komunikacyjną przyszłej kolei. Jego znaczenie wykracza poza rozmowę maszynisty z dyspozytorem. Większa przepustowość i możliwości transmisji danych mają wspierać automatyzację, diagnostykę, zarządzanie ruchem i rozwój systemów bezpieczeństwa.
Jednocześnie tempo migracji będzie ograniczane przez wymogi bezpieczeństwa. Pociąg nie może wyjechać na trasę bez sprawnej łączności, dlatego GSM-R pozostanie aktywny tak długo, jak długo będzie potrzebny do zapewnienia ciągłości operacji.
Europejska kolej wchodzi więc w okres wieloletniego współistnienia dwóch generacji technologii. FRMCS jest już na torze testowym, lecz GSM-R jeszcze przez wiele lat będzie pełnić swoją służbę — aż nowe rozwiązanie zostanie sprawdzone, certyfikowane i wdrożone na tyle szeroko, by można było bezpiecznie wyłączyć starszy system.
Stan informacji: sierpień 2026 roku.
Źródła
- Europe’s Rail Joint Undertaking, FP2-MORANE-2.
- UIC, informacje o specyfikacji FRMCS V3.
- Europe’s Rail, FRMCS European Deployment Group.
- Railway Gazette International, informacje o fazie testów laboratoryjnych.
- Informacje operatorów i dostawców infrastruktury dotyczące wdrożeń pilotażowych.
